Steeds meer bedrijven willen elektrificeren, uitbreiden of duurzame energie opwekken, maar krijgen te maken met een vol elektriciteitsnet. Een standaard transportcontract met continu beschikbare capaciteit is daardoor niet altijd direct mogelijk. Toch betekent een plaats op de wachtlijst niet automatisch dat een project jarenlang stil moet blijven staan.

De regionale netbeheerders Stedin, Liander en Enexis bieden verschillende flexibele contractvormen aan. Daarmee kan een bedrijf op bepaalde momenten meer of minder elektriciteit afnemen of terugleveren. In ruil daarvoor kan een financiële vergoeding, een lager nettarief of onder voorwaarden eerder beschikbare transportcapaciteit worden verkregen.

Welke oplossing haalbaar is, verschilt sterk per bedrijf en locatie. De netbelasting, het energieprofiel, de bedrijfsprocessen en de technische regelbaarheid van installaties zijn daarbij bepalend.

Capaciteitssturing als nieuwe standaard

Een belangrijke contractvorm is het capaciteitssturingscontract, afgekort CSC. Met een CSC spreekt een bedrijf met de netbeheerder af dat het zijn elektriciteitsafname of teruglevering op bepaalde momenten aanpast.

Bij een piek in het elektriciteitsverbruik kan een bedrijf bijvoorbeeld tijdelijk minder stroom afnemen. Bij een overschot aan lokaal opgewekte elektriciteit kan een batterij juist worden opgeladen of kan een productie-installatie tijdelijk meer elektriciteit gebruiken. Andersom kan een bedrijf bij een hoge terugleverpiek worden gevraagd om zonnepanelen, windturbines of andere productie-installaties tijdelijk terug te regelen.

De afspraken kunnen gelden voor vaste tijdvensters of voor momenten die de netbeheerder een dag van tevoren aankondigt. Het CSC is breder dan het eerdere capaciteitsbeperkingscontract, omdat het niet alleen gaat om minder afnemen of terugleveren. Een bedrijf kan onder een CSC ook worden gevraagd om juist méér elektriciteit af te nemen of terug te leveren wanneer dat het lokale net ondersteunt. Vanaf 2026 gebruiken de netbeheerders het CSC steeds meer als standaardcontract voor congestiemanagement.

Voor deelname ontvangt het bedrijf een vergoeding. De hoogte en opbouw daarvan zijn afhankelijk van het beschikbare flexibele vermogen, de benodigde momenten, de energieprijzen, gemiste opbrengsten en eventuele kosten voor het aanpassen van installaties of bedrijfsprocessen.

Redispatch voor onverwachte piekmomenten

Niet alle knelpunten kunnen een dag van tevoren nauwkeurig worden voorspeld. Wanneer op korte termijn een piek ontstaat, kunnen Stedin, Liander en Enexis gebruikmaken van redispatch.

Bij redispatch biedt een bedrijf aan om tijdelijk af te wijken van het geplande energiegebruik. Het kan bijvoorbeeld minder elektriciteit afnemen, productie verplaatsen, minder terugleveren of een batterij anders inzetten. De biedingen worden via het landelijke congestiemanagementplatform GOPACS verwerkt.

Bedrijven kunnen vrijwillig een vrije bieding doen of vooraf een biedplichtcontract afsluiten. Bij een vrije bieding bepaalt het bedrijf zelf wanneer het flexibel vermogen aanbiedt en tegen welke prijs. In een biedplichtcontract worden vooraf afspraken gemaakt over de beschikbaarheid, het vermogen en de vergoeding. Voor deelname aan redispatch is doorgaans ondersteuning of vertegenwoordiging door een erkende Congestion Service Provider nodig.

Redispatch kan financieel interessant zijn, maar vraagt om een goede voorbereiding. Een bedrijf moet kunnen aantonen hoeveel vermogen werkelijk regelbaar is, hoe snel het kan reageren en welke gevolgen een afroep heeft voor productie, inkoop, planning en energiekosten.

Blokstroom: capaciteit tijdens vaste daluren

Naast congestiemanagement bieden de regionale netbeheerders alternatieve transportrechten aan. Een concreet voorbeeld is Blokstroom, officieel het tijdsblokgebonden transportrecht.

Met Blokstroom krijgt een bedrijf alleen tijdens vooraf afgesproken uren recht op extra transportcapaciteit. Dit kan interessant zijn voor processen die naar de nacht kunnen worden verplaatst, zoals het opladen van elektrische vrachtwagens, het verwarmen van buffers, koelprocessen, elektrolyse of het laden van een batterij.

Liander geeft aan dat de beschikbare tijdsblokken per gebied kunnen verschillen. Enexis biedt Blokstroom voor afname momenteel aan tussen 00.00 en 06.00 uur, wanneer op het betreffende transformatorstation voldoende capaciteit beschikbaar is. Bij Enexis wordt voor dit vermogen 25 procent van de normale kosten voor het gecontracteerde transportvermogen berekend, omdat het transportrecht gedurende zes van de vierentwintig uur beschikbaar is. Dit tariefvoorbeeld geldt specifiek voor Enexis en kan niet zonder onderzoek op andere netbeheerders of aansluitingen worden toegepast.

Blokstroom kan een aantrekkelijk alternatief zijn voor bedrijven die niet continu extra vermogen nodig hebben. Het is echter alleen bruikbaar wanneer het bedrijfsproces daadwerkelijk binnen het beschikbare tijdsblok kan worden uitgevoerd.

Reststroom: gebruikmaken van beschikbare ruimte

Reststroom, in de Systeemcode aangeduid als een volledig variabel transportrecht, geeft toegang tot capaciteit wanneer er op het lokale net tijdelijk ruimte beschikbaar is. De netbeheerder bepaalt uiterlijk een dag van tevoren hoeveel transportcapaciteit beschikbaar kan worden gesteld.

Het verschil met Blokstroom is dat bij Reststroom geen vast tijdvenster en geen minimale beschikbaarheid worden gegarandeerd. De capaciteit kan daardoor per dag en per locatie verschillen. Liander en Enexis geven aan dat Reststroom nog in ontwikkeling is en dat de daadwerkelijke inzet afhankelijk is van inzicht in de lokale restcapaciteit.

Reststroom kan passen bij zeer flexibele processen of installaties met energieopslag, maar is minder geschikt wanneer een productieproces continu elektriciteit nodig heeft.

Congestieverzachter: eerder capaciteit door het net te helpen

Een bedrijf kan soms ook als congestieverzachter worden aangemerkt. Dit is een partij die door haar energiegebruik of installatie aantoonbaar helpt om een lokaal knelpunt te verminderen.

Een batterij kan bijvoorbeeld elektriciteit afnemen wanneer veel zonne-energie wordt teruggeleverd en ontladen wanneer de lokale elektriciteitsvraag hoog is. Ook een flexibel productieproces, warmtebuffer, e-boiler, noodstroominstallatie of regelbare opwekinstallatie kan mogelijk bijdragen.

Liander en Enexis geven aan dat een congestieverzachter in ieder geval afspraken moet maken via een CSC en een biedplichtcontract voor redispatch. Wanneer de installatie aantoonbaar voldoende bijdraagt aan het verminderen van congestie, kan de partij binnen het maatschappelijke prioriteringskader voorrang krijgen bij de toekenning van transportcapaciteit. De beoordeling blijft altijd afhankelijk van de locatie, de richting van de congestie en de technische werking van de installatie.

Een combinatie van oplossingen

De beste oplossing bestaat lang niet altijd uit één contract. Een bedrijf kan bijvoorbeeld bestaand vast transportvermogen combineren met Blokstroom voor nachtelijke processen en een CSC voor regelbaar vermogen. Een batterij kan daarbij helpen om pieken te beheersen en energiegebruik naar gunstigere momenten te verschuiven.

Op bedrijventerreinen kan ook samenwerking interessant zijn. Liander biedt bijvoorbeeld een groepsvariant van het capaciteitsbeperkingscontract aan. Daarnaast wordt landelijk gewerkt aan groepstransportovereenkomsten, waarmee meerdere bedrijven binnen één gezamenlijk transportvermogen hun afname, teruglevering en opslag op elkaar kunnen afstemmen. De groepstransportovereenkomst is volgens Netbeheer Nederland nog in ontwikkeling.

TenneT blijft in deze situaties relevant omdat regionale elektriciteitsnetten zijn verbonden met het landelijke hoogspanningsnet. Een oplossing moet daarom niet alleen passen binnen de capaciteit van Stedin, Liander of Enexis, maar ook binnen eventuele beperkingen op het bovenliggende net.

Van energieprofiel naar uitvoerbare oplossing

Een flexibel contract kiezen begint niet bij de naam van het contract, maar bij inzicht in het daadwerkelijke energiegebruik. Hoeveel vermogen is nodig? Op welke momenten ontstaan pieken? Welke processen kunnen worden verschoven? Wat kost een tijdelijke beperking en welke technische aanpassingen zijn noodzakelijk?

Nedvolt voert dit onderzoek integraal uit. Wij analyseren het energieprofiel, onderzoeken de mogelijkheden van Stedin, Liander en Enexis en vergelijken CSC, redispatch, Blokstroom, Reststroom en de mogelijkheden als congestieverzachter. Vervolgens berekenen we de financiële gevolgen en bespreken we de haalbaarheid met de netbeheerder.

Wanneer aanvullende techniek nodig is, kan Nedvolt ook de engineering verzorgen van batterijopslag, energiemanagementsystemen, transformatoren, middenspanningsinstallaties en nieuwe of zwaardere netaansluitingen. Zo ontstaat geen los contractadvies, maar een technisch en financieel onderbouwde oplossing waarmee uw uitbreiding of elektrificatie daadwerkelijk verder kan.