Netcongestie is eigenlijk niets anders dan file op het elektriciteitsnet. Op bepaalde momenten is de vraag naar stroom groter dan wat het elektriciteitsnet aan kan. Of er wordt juist meer opgewekt dan kan worden teruggeleverd aan het net, bijvoorbeeld door zonnepanelen of windparken. Het gevolg is dat het elektriciteitsnet overbelast kan raken het vermogen niet goed kan worden verdeeld.

Er zijn twee soorten netcongestie:

• Afnamecongestie: er wordt meer elektriciteit gevraagd dan het net aankan.
• Opwekcongestie: er wordt meer stroom opgewekt en teruggeleverd dan het net kan verwerken.

Deze problemen ontstaan vooral tijdens piekmomenten, zoals op koude winteravonden of zonnige middagen.

Hoe komt het dat netcongestie nu zo’n probleem is?

De overgang van gas naar elektriciteit is de afgelopen jaren in een stroomversnelling geraakt. Elektrische auto’s, inductiekoken, warmtepompen en zonnepanelen zijn steeds populairder geworden. Dat is een goede ontwikkeling voor het klimaat, maar het elektriciteitsnet is hier niet snel genoeg op aangepast. Veel kabels en transformatorstations zijn niet ontworpen voor zulke hoge en gelijktijdige pieken in gebruik en opwek.

Het probleem speelt al langer. Sinds 2018 waarschuwen netbeheerders dat het netwerk zijn grenzen bereikt. Toch kreeg netcongestie lange tijd onvoldoende aandacht van de overheid. Daardoor is het probleem blijven groeien en lopen we nu steeds vaker tegen de gevolgen aan.

Wat wordt er anno december 2025 aan gedaan?

Het overvolle elektriciteitsnet dwingt tot duidelijke keuzes over wie toegang krijgt tot transportcapaciteit. Om deze schaarste eerlijk en maatschappelijk verantwoord te verdelen, heeft de Autoriteit Consument en Markt (ACM) in december 2025 een nieuw maatschappelijk prioriteringskader vastgesteld. Dit kader bepaalt welke maatschappelijke functies en groepen voorrang krijgen op de wachtlijst voor elektriciteitsvermogen zodra er capaciteit vrijkomt.

De drie categorieën met maatschappelijke prioriteit:

•  Categorie 1: Congestieverzachters Partijen die flexibiliteit leveren en daarmee ruimte creëren op het elektriciteitsnet voor andere afnemers.
• Categorie 2: Veiligheid Elektriciteitsinfrastructuur, Gezondheidszorg, Ontwikkelaars en aanbieders van zeer sensitieve technologie, Openbare drinkwatervoorziening, Telecommunicatie voor beveiligde netwerken, Veiligheidsdiensten, Verkeersveiligheid, Luchtverkeer, spoorwegen, waterwegen. Wegen en waterbeheer
• Categorie 3: Basisbehoeften Afvalstoffenbeheer, Gasinfrastructuur, Onderwijs, Openbaar vervoer, Telecommunicatie, Warmtevoorziening, Woonbehoefte

Netbeheerders werken al langer met een prioriteringskader voor grootverbruikers. Wat verandert, is dat vanaf 1 januari 2026 meer grootverbruikers een aanvraag kunnen indienen voor maatschappelijke prioriteit. Dit geldt onder andere voor organisaties in de sectoren:

• Telecommunicatie voor beveiligde netwerken
• Verkeersveiligheid
• Afvalstoffenbeheer
• Collectieve woonvormen

Wanneer een aanvraag voldoet aan de door de ACM vastgestelde bewijslast, krijgt de aanvrager voorrang op de wachtlijst voor transportcapaciteit. Netbeheerders passen hun websites en systemen aan om deze aanvragen eenvoudig te kunnen verwerken. Klanten die momenteel op de wachtlijst staan, worden hierover tijdig geïnformeerd.